Arkusz kalkulacyjny w liceum i technikum
Arkusz kalkulacyjny w szkole ponadpodstawowej: łączenie i porządkowanie danych z różnych źródeł, funkcje logiczne, tekstowe, daty i statystyczne, filtrowanie według kilku kryteriów, dobór wykresów i zestawienia jak w tabeli przestawnej. Zakres rozszerzony: wyszukiwanie (WYSZUKAJ.PIONOWO, X.WYSZUKAJ, INDEKS), zagnieżdżone funkcje, symulacje i zadania w stylu maturalnym. Arkusz działa w przeglądarce (polskie nazwy funkcji jak w Excelu), zadania sprawdzają się automatycznie.
Dla kogo: Liceum i technikum: funkcje, filtry i zestawienia, w zakresie rozszerzonym wyszukiwanie, symulacje i zadania maturalne. Więcej o kursie
Dane z różnych źródeł: łączenie i porządkowanie
Dane rzadko powstają w jednym miejscu: przychodzą z formularzy, plików CSV, innych arkuszy i systemów. Zanim się je policzy, trzeba je połączyć i uporządkować: usunąć zbędne spacje, ujednolicić wielkość liter, zamienić liczby zapisane jako tekst na liczby. Plik CSV wklejasz do arkusza (Ctrl+V), plik Excela wczytujesz przyciskiem Wczytaj .xlsx.
Adresowanie komórek i funkcje matematyczne
Adres względny (`A2`) przesuwa się przy kopiowaniu, bezwzględny (`$A$2`) stoi w miejscu, a mieszany (`$A2`, `A$2`) blokuje tylko kolumnę albo tylko wiersz. Do tego funkcje matematyczne: zaokrąglenia (`ZAOKR`, `ZAOKR.GÓRA`, `ZAOKR.DÓŁ`), reszta z dzielenia (`MOD`), `PIERWIASTEK`, `POTĘGA`, `MODUŁ.LICZBY`.
Funkcje logiczne: JEŻELI, ORAZ, LUB i WARUNKI
`JEŻELI` wybiera wynik zależnie od warunku, a warunek może być złożony: `ORAZ` wymaga spełnienia wszystkich warunków, `LUB` co najmniej jednego. `WARUNKI` sprawdza kolejne warunki po kolei i zwraca wynik pierwszego spełnionego, zamiast kilku zagnieżdżonych `JEŻELI`. `JEŻELI.BŁĄD` zastępuje błąd (np. dzielenie przez zero) czytelnym tekstem.
Funkcje tekstowe
Funkcje tekstowe wycinają i składają napisy: `LEWY`, `PRAWY`, `FRAGMENT.TEKSTU` (wycinek od pozycji), `DŁ` (długość), `ZNAJDŹ` (pozycja znaku), `PODSTAW` (zamiana fragmentu), `LITERY.WIELKIE` i `LITERY.MAŁE`. Operator `&` skleja teksty: `=A2&" "&B2`.
Funkcje daty
Data w arkuszu to liczba dni od 1 stycznia 1900, dlatego daty można odejmować i porównywać. Funkcje `ROK`, `MIESIĄC` i `DZIEŃ` wyciągają części daty, `DATA(rok;miesiąc;dzień)` składa ją z części, `DZIEŃ.TYG` podaje dzień tygodnia, `DNI` i `DATA.RÓŻNICA` liczą odstępy. `DZIŚ()` to bieżąca data, ale w zadaniach używamy daty zapisanej w komórce, żeby wynik się nie zmieniał.
Funkcje statystyczne
Średnia to nie jedyna miara. `MEDIANA` to wartość środkowa (odporna na pojedyncze skrajne wyniki), `WYST.NAJCZĘŚCIEJ` to dominanta, `ODCH.STANDARDOWE` mówi, jak bardzo wyniki są rozrzucone. `MAX.K` i `MIN.K` podają k-tą największą i najmniejszą wartość, a `POZYCJA` miejsce w rankingu.
Filtrowanie według kilku kryteriów
Autofiltr może mieć kryteria w kilku kolumnach naraz: widać tylko wiersze, które spełniają wszystkie. W jednej kolumnie możesz zaznaczyć kilka wartości albo ustawić do dwóch warunków liczbowych (na przykład przedział). Te same pytania da się zadać formułą: `LICZ.WARUNKI` i `SUMA.WARUNKÓW` liczą wiersze spełniające kilka kryteriów.
Wykresy: dobór wykresu do danych
Rodzaj wykresu wynika z pytania: porównanie kategorii (kolumnowy, słupkowy dla długich nazw), zmiana w czasie (liniowy), struktura całości (kołowy), zależność dwóch wielkości (punktowy). Gdy zakres ma kilka kolumn liczb, każda staje się osobną serią; opcja "serie w wierszach" zamienia to ustawienie.
Zestawienia danych: sumy i średnie według kategorii
Tabela przestawna (w Excelu i LibreOffice Calc) grupuje wiersze według kategorii i liczy dla nich sumy, liczby i średnie. To samo zestawienie budujesz funkcjami `SUMA.JEŻELI`, `LICZ.JEŻELI`, `ŚREDNIA.JEŻELI` i `SUMA.WARUNKÓW`: wynik jest taki jak w tabeli przestawnej, a formuły przeliczają się same po każdej zmianie danych. Z zestawienia robisz wykres, czyli odpowiednik wykresu przestawnego.
Wyszukiwanie danych: WYSZUKAJ.PIONOWO, X.WYSZUKAJ, INDEKS i PODAJ.POZYCJĘ
Zakres rozszerzony. Funkcje wyszukiwania łączą tabele: pobierają cenę z cennika po kodzie, ocenę z tabeli progów, nazwisko osoby z najlepszym wynikiem. `WYSZUKAJ.PIONOWO` szuka w pierwszej kolumnie tabeli, `X.WYSZUKAJ` w dowolnej (także na lewo od wyniku), a para `INDEKS` i `PODAJ.POZYCJĘ` pozwala zbudować dowolne wyszukiwanie.
Zagnieżdżone funkcje: warunki, teksty i daty
Zakres rozszerzony. Funkcję można wstawić jako argument innej funkcji i budować obliczenia krok po kroku: wyciąć fragment tekstu, zamienić go na liczbę, sprawdzić warunek i złożyć datę. Przy długich formułach pomaga kolumna pomocnicza: najpierw licz części w osobnych kolumnach, potem połącz je w jedną formułę.
Symulacje w arkuszu: ciągi, procent składany i modele
Zakres rozszerzony. Symulacja w arkuszu to tabela kolejnych kroków: każdy wiersz liczy stan w następnej chwili z poprzedniego wiersza i parametrów zapisanych w osobnych komórkach (adresy bezwzględne). Zmiana parametru przelicza całą symulację, a wykres pokazuje jej przebieg.
Zadania w stylu maturalnym
Zakres rozszerzony. Zadania maturalne z arkusza mają jeden zestaw danych i kilka pytań. Sprawdzany jest wynik, a droga do niego jest Twoja: kolumny pomocnicze, zestawienia, filtr albo jedna formuła. Dobra praktyka: każdą odpowiedź licz formułą, żeby dało się ją sprawdzić i poprawić. Dane: wypożyczenia rowerów miejskich w pierwszych dziesięciu dniach czerwca 2026 roku.